Mukanemeye Madeleine: Inyenyeri y’Abafana ba Mukura VS yasigiye u Rwanda Isomo ry’Ubudahemuka n’Urukundo rwa Siporo
Mu gitondo cyo ku Cyumweru, tariki ya 3 Kanama 2025, inkuru y’akababaro yageze ku bakunzi b’umupira w’amaguru mu Rwanda no mu Karere ka Huye by’umwihariko: Mukanemeye Madeleine, uzwi ku izina rya “Mama Mukura”, yitabye Imana afite imyaka 103, asize urwibutso rutazibagirana mu mitima y’abafana n’abakunzi ba siporo.
Yitabye Imana azize uburwayi, nyuma y’uko muri Werurwe 2025 yari yajyanywe mu Bitaro bya Kabutare, akaza koherezwa mu Bitaro bya Kaminuza i Butare (CHUB) ari kurembye, ariko nyuma akaza koroherwa agataha.
Uyu mukecuru wari ikirangirire mu bafana ba Mukura Victory Sport et Loisir n’Amavubi, yasigiye Isi isomo ryo gukunda no gutanga ku byo ukunda nubwo ubuzima bwaba bugoye.
Amavuko n’Ubuzima Bw’intege nke mu Bukene Bukabije

Mukanemeye Madeleine yavukiye mu 1922, mu Mudugudu wa Kabitoki, Akagari ka Munazi, Umurenge wa Save, Akarere ka Gisagara. Yari umuhererezi mu bana umunani bavukana.
Yize amashuri abanza hafi y’iwabo, ariko ntiyayasoje kuko yaje kuyacikiriza mu mwaka wa gatatu, ajya gukorera Ababikira i Kibeho mu Karere ka Nyaruguru, aho yamenyeye guteka no gufasha mu mirimo yo mu rugo.

Nyuma, mu 1964, yagiye gukora akazi ko gutekera abanyeshuri mu yahoze ari Kaminuza Nkuru y’u Rwanda i Butare. Mu 1965, yashatse umugabo afite imyaka 43, ariko ntibigeze babyarana.
Ubuzima bwe bwaranzwe n’ubukene bukabije. Nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, yabuze umugabo we wiciwe muri Jenoside, we arakomereka ariko ararokoka. Mu myaka ye y’ubukure, yabaga mu nzu iva mu Murenge wa Save, acumbitse ku mwisengeneza we w’imyaka 64, ubuzima bwabo busanzwe bukomereye, rimwe na rimwe bakarara ubusa.
Urukundo rw’umupira w’amaguru: Inkuru y’ubutwari mu buzima busanzwe

Urukundo rwe rw’umupira rwatangiye akiri muto mu mashuri abanza. Yageragezaga gukina umupira n’abahungu, rimwe na rimwe akajya kubareba bakina.
Byaje kumenyekana ko rimwe na rimwe yitabiraga imikino yitabiriwe n’Umwami Mutara III Rudahigwa, ubwo yakinaga ku bibuga i Nyanza n’i Butare.
Mu 1963, ubwo Mukura VS yashingwaga, yumvise ayo makuru atangira kujya yitabira imikino yayo. Ni bwo yisanze ari umufana w’akataraboneka, kugeza aho abari mu ruganda rwa siporo bamuhaye izina rya “Mama Mukura”.
Kuva ubwo, ntakindi cyamubuza kuja ku kibuga mu gihe Mukura VS yakinaga. Yateraga moto ihagaze 3,000 Frw iva i Save yerekeza i Huye, nubwo atabaga afite ubushobozi, abafana bagenzi be bakamufasha kubona amafaranga yo kumugeraho.
Mama Mukura n’Amavubi

Uretse Mukura VS, Mukanemeye yakundaga gukurikira n’Ikipe y’Igihugu “Amavubi”, cyane cyane abikesha radiyo yahawe n’umunyamakuru Gatera Edmond wa Radio Rwanda.
Ni we wamuhaye iyo radiyo ngo imufashe gukurikira amakuru ya Mukura VS n’Amavubi. Uru rukundo rwatumye amenyekana cyane mu 2022, ubwo yafotorwaga arira nyuma y’uko Amavubi atsindiwe na Ethiopia kuri Stade Huye. Ifoto ye yubitse umutwe yaravuzwe cyane ku mbuga nkoranyambaga, yerekana umufana w’ukuri uhorana n’ikipe ye mu ntsinzi no mu gutsindwa.
Isomo Yasigiye Abakunzi ba Siporo
- Urukundo rudasanzwe: Yafanye Mukura VS kuva mu 1963 kugeza 2025, imyaka irenga 60 y’urukundo n’ubwitange.
- Ubwitange budasanzwe: Nubwo yari umukene, nta mukino wa Mukura wamucikaga iyo yari afite amahirwe yo kugerayo.
- Gukomera ku ndangagaciro: Yagaragaje ko siporo ari ubumwe n’ishyaka, atari amikoro cyangwa ikuzo.
Gatera Edmond, Umuvugizi wa Mukura VS, yavuze ko “Mama Mukura” azaherekezwa mu cyubahiro gikwiye, kuko yabaye Nyogokuru w’abafana bose b’umupira mu Rwanda.
Ati:
“Yabaye intangarugero ku bafana bose; ntiyigeze yihanganira kubona ikipe ye itsinzwe, ariko ntiyigeze ayireka. Ni isomo rikomeye ku bakunzi ba siporo b’uyu munsi.”
Umurage we mu Mateka ya Siporo y’u Rwanda

Mukanemeye yasize amateka nk’umufana w’ikirenga, umuntu wabayeho mu bukene ariko agahinduka ikimenyetso cy’urukundo n’ubwitange ku ikipe y’iwabo.
Mu gihe amashyirahamwe ya siporo n’abakunzi ba Mukura VS bitegura kumuherekeza mu cyubahiro, amateka ye azakomeza kubera isomo n’inyigisho ku rubyiruko n’abafana bose.
Urupfu rwe rwabaye urupfu rw’icyubahiro, rukaba rwarasigiye igihugu ubutumwa bw’uko siporo ifasha kubaka ubumwe, urukundo n’ubwitange, ndetse ikaba igishushanyo cy’ubuzima bw’umuntu uharanira iby’ingenzi mu buzima.
Mukanemeye Madeleine, “Mama Mukura” (1922 – 2025)
Nyogokuru w’Abafana, Umutima wa Mukura VS, Urwibutso rw’Urukundo rwa Siporo mu Rwanda.

